Danas se puno govori o posttraumatskom stresnom poremećaju (PTSD), ali manje je poznat njegov složeniji blizanac, kompleksni posttraumatski stresni poremećaj (CPTSD). CPTSD nastaje kao emocionalni te psihološki odgovor na dugotrajnu, ponavljajuću traumu, koja se najčešće formira kroz rano djetinjstvo te adolescenciju, no može nastati i tokom odraslog života (Cleveland Clinic, 2023). Kada je riječ o PTSD-u, tada govorimo o traumi koja nastaje kroz jednokratno traumatsko iskustvo, dok CPTSD nastaje kroz hronično izlaganje traumatskim iskustvima, kod kojih osoba ne vidi mogućnost bijega (Cleveland Clinic, 2023). Ovaj poremećaj još uvijek nije dovoljno prepoznat ni u stručnim krugovima, što znači da mnogi ljudi koji pate od njegovih simptoma ostaju bez ispravne dijagnoze i odgovarajuće podrške. Cilj ovog članka je da pojasni šta CPTSD zaista jeste, kako nastaje, po čemu se razlikuje od PTSD-a, te na koje sve načine utiče na svakodnevni život. Također ćemo govoriti o mogućnostima iscjeljenja te terapijama koje se pokazuju učinkovitima. U svijetu gdje se sve više ljudi hrabro suočava sa vlastitim traumama, razumijevanje CPTSD-a može biti ključ ka dubljoj samospoznaji i istinskom emocionalnom oporavku.
Šta je CPTSD?
Kompleksni posttraumatski stresni poremećaj (CPTSD) se uglavnom razvija kod ljudi koji su doživjeli hroničnu (dugotrajnu) traumu. Dok ICD-11, priručnik napravljen od strane Svjetske zdravstvene organizacije prepoznaje kompleksni posttraumatski poremećaj kao zasebnu dijagnozu u odnosu na posttraumatski stresni poremećaj, američki priručnik mentalnog zdravlja, DSM-5 još uvijek nije uvrstio kompleksni posttraumatski stresni poremećaj kao posebnu dijagnozu (Cleveland Clinic, 2023). Prema ICD-11, kompleksni PTSD se sastoji od svih glavnih simptoma PTSD-a, no sadrži i dodatne grupe simptoma: problemi sa regulacijom emocija, ljutnjom ili iritacijom, osjećaj emocionalne zatupljenosti, duboko ukorijenjena negativna percepcija sebe, koja je popraćena osjećajima stida ili toksične sramote vezane za traumatski događaj, te problemi u održavanju odnosa i osjećaju bliskosti s drugima (UK Trauma Council, n.d.).
Uzroci i okidači
Uzroci CPTSD-a su iskustva koja se mogu dogoditi u djetinjstvu ili adolescenciji (mada je ovdje važno napomenuti da se CPTSD može razviti i u odrasloj dobi), a koja uključuju fizičko, seksualno ili emotivno nasilje, nasilje u porodici, zanemarivanje od strane roditelja ili škole, zlostavljanje i mobing u školi, na fakultetu ili poslu, ratne traume, toksične veze, višegodišnje zanemarivanje te seksualno zlostavljanje (Cleveland Clinic, 2023).
Razlike između CPTSD-a i PTSD-a
ICD-11 karakteriše CPTSD kroz dugotrajne kliničke analize iskustava ljudi koji su doživjeli hroničnu, ponavljajuću te dugotrajnu traumu. Ove analize nalaze da se CPTSD razlikuje od PTSD-a po tome što osoba ima negativnu sliku o sebi, teškoće u interpersonalnim odnosima te poteškoće u emocionalnoj regulaciji. Prema ICD-11, PTSD se događa kada osoba doživi traumatično iskustvo koje ne traje duži period, ali se može dogoditi kroz saobraćajne nesreće, ratna iskustva te mnoge druge traume koje nisu hronične i dugogodišnje (Cloitre, 2020).
Kod PTSD-a, osoba proživljava traumu u sadašnjosti kroz emocionalne regresije u isti događaj, mnogo vremena nakon što se on zapravo završio, što je slično kao i kod CPTSD-a. Također, kod PTSD-a kao i kod CPTSD-a osoba izbjegava situacije, prostore te ljude koji je podsjećaju na traumu. Ono što je zaista zanimljivo za uočiti jeste to da neki ljudi mogu razviti PTSD od dugogodišnje, hronične traume, ili obrnuto – ljudi koji dožive jednu traumu, koja nije dugotrajna, mogu također razviti PTSD, a postoje i ljudi koji prema nekim istraživanjima ne razviju niti jedno niti drugo (Cloitre, 2020).
Kako CPTSD utiče na svakodnevni život?
Ljudi sa kompleksnim posttraumatskim stresnim poremećajem često se susreću sa emocionalnim povratnim traumatskim slikama (flashbackovima). Također, često osjećaju prijetnju ili nepovjerenje u interpersonalnim odnosima. Čest je i doživljaj sebe kao fragmentiranog, kao i samoizolacija – ljudi se povuku u svoj dom i ne izlaze, ne provode vrijeme s drugima. Ovo se događa jer CPTSD uzrokuje nepovjerenje, sram i osjećaj da smo teret drugima, te često dovodi do teškoća u izražavanju potreba i mišljenja (Brickel, 2021).
S obzirom da CPTSD još uvijek nije u potpunosti prihvaćen niti dovoljno poznat, osobe koje traže pomoć od psihologa, terapeuta ili psihijatra ponekad dobiju pogrešnu dijagnozu – npr. granični poremećaj ličnosti. CPTSD je toliko ukorijenjen u živčani sustav osobe da dovodi do hipervigilancije i teško ga je prepoznati. Osoba je često ili u stanju hiperaktivacije (uzbuđenost, anksioznost), ili u stanju duboke hipoaktivacije (otupljenost, povlačenje). CPTSD remeti živčani sustav, utiče na zdravlje, ali i na karijeru, financije, odnose i sliku o sebi (Brickel, 2021).
Proces iscjeljenja
Terapija CPTSD-a uključuje različite pristupe, a često je najefikasnija kombinacija više metoda. Među preporučenim terapijama su:
– EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) (Schwartz, 2024).
– Somatska terapija (fokus na tijelo i rad sa živčanim sustavom) (Micaha, 2024).
– IFS (Internal Family Systems) (Heather, 2025).
– Terapija unutarnjeg djeteta (Kavanaugh, 2024).
– Podržavajuće grupe i zajednice gdje se stvara osjećaj sigurnosti i pripadanja (Gregory, 2025).
Samopomoć također igra ključnu ulogu. Uključuje:
– Mindfulness i tehnike uzemljenja,
– Pisanje dnevnika,
– Razvijanje sigurnih odnosa ,
– Postavljanje granica i razvijanje sigurnih odnosa. I online se može pronaći stranica koja predstavlja izuzetan priručnik za meditaciju i vođenje dnevnika strahova i ogorčenosti – to je web stranica Anne Runkle, koja je svoj CPTSD izliječila upravo ovim tehnikama. Posebno se ističe njena tehnika “The Daily Practice”, u kojoj osoba piše svoje strahove i ogorčenost dva puta dnevno – jednom ujutro i jednom navečer – nakon čega slijedi meditacija s mantrom, poput riječi “opuštanje” ili bilo koje druge riječi koja osobi pomaže da se vrati svom disanju. Ova tehnika također pomaže u prizemljivanju i smanjenju disocijacije (Runkle, n.d.).
Oporavak od CPTSD-a je dugotrajan i nije linearan. Zahtijeva strpljenje, dosljednost i nježnost prema sebi. Svaki mali korak je važan ali i vrijedan.
Zaključak: lična poruka i nada
CPTSD se možda ne vidi golim okom, ali njegovi učinci oblikuju svakodnevnicu miliona ljudi. Iako je oporavak izazovan, on je moguć. U svakom svjesnom izboru da budeš tu za sebe, nalazi se snaga. Jedna od knjiga koja može biti snažan oslonac na ovom putu je “Complex PTSD, From Surviving to Thriving” autora Petea Walkera. Ova knjiga ne nudi instant rješenja, ali pruža razumijevanje i konkretne alate za iscjeljenje. Ono što želim ostaviti čitatelju jeste poruka nade: tvoje rane ne definišu tvoju budućnost. Tvoja hrabrost da pogledaš unazad već je znak da ideš naprijed. Tvoji koraci ka naprijed su dovoljni. Ovo nije samo tema o poremećaju – ovo je poziv na duboko samoprihvatanje. Možda si, kao i ja, godinama krivila sebe za stvari koje su bile izvan tvoje kontrole. Danas znam da nisam „slomljena“, već hrabra. I to isto važi i za tebe.
Bibliografija
Cloitre, M. (2020). ICD-11 complex post-traumatic stress disorder: Simplifying diagnosis in trauma populations. The British Journal of Psychiatry, 216(3), 129–131. https://doi.org/10.1192/bjp.2020.43
Complex post-traumatic stress disorder (complex PTSD). (n.d.). Mind. https://www.mind.org.uk/information-support/types-of-mental-health-problems/post-traumatic-stress-disorder-ptsd-and-complex-ptsd/complex-ptsd/
CPTSD (complex PTSD). (2025). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24881-cptsd-complex-ptsd
Brickel, R. E. (2021). Injured, not broken: Why it’s so hard to know you have CPTSD. Brickel and Associates LLC. https://brickelandassociates.com/why-its-hard-to-know-you-have-cptsd/
Gregory, A. A. (2025). 6 support groups for complex trauma survivors. Amanda Ann Gregory. https://www.amandaanngregory.com/complex-trauma-support-groups-cptsd/
Heather. (2025). Internal family systems therapy to combat complex PTSD (CPTSD). How Many Heathers. https://howmanyheathers.com/2025/03/10/internal-family-systems-therapy-to-combat-complex-ptsd-cptsd/
Kavanaugh, A. (2024). Reparenting and boundaries: Essential steps in healing from CPTSD. NQ Therapy, Inc. https://www.nqtherapy.clinic/blog/reparenting-boundaries-essential-steps-healing-cptsd/
Micaha. (2024). What is complex PTSD and how might somatic therapy help? Flourish Psychology. https://flourishpsychologynyc.com/what-is-complex-ptsd-and-how-might-somatic-therapy-help/
Runkle, A. (n.d.). The daily practice – The Crappy Childhood Fairy. https://courses.crappychildhoodfairy.com/daily-practice
Schwartz, A. (2024). EMDR therapy for complex PTSD. Arielle Schwartz, PhD. https://drarielleschwartz.com/emdr-therapy-for-complex-ptsd-dr-arielle-schwartz/
UK Trauma Council. (2023). Post-traumatic stress disorder (PTSD) and complex PTSD. https://uktraumacouncil.org/trauma/ptsd-and-complex-ptsd
Waldman, S. (2021). Understanding the four Fs of complex trauma. Bridges Mental Health. https://bridgesmentalhealth.com/2021/02/12/understanding-the-four-fs-of-complex-trauma/
